Kahramanmaraş’ta “bıçak” denince akla ilk gelen yer Hartlap’tır. Şehir merkezine bağlı bu mahallede (eski adıyla köyde) bıçak yapımı kuşaklar boyunca babadan oğula, ustadan çırağa aktarılarak bugüne kadar gelmiştir. Bu yazıda Hartlap bıçağının ne olduğunu, nasıl ortaya çıktığını ve onu diğer bıçaklardan ayıran özellikleri anlatıyoruz.
Hartlap bıçağı nedir?
Hartlap bıçağı, Kahramanmaraş’ın Hartlap Mahallesi’nde geleneksel yöntemlerle üretilen, ağzı çelikten, sapı boynuz, şimşir ağacı ya da günümüzde fiber ve plastik gibi malzemelerden yapılan bıçaklara verilen addır. Hartlap Bıçağı, Türk Patent ve Marka Kurumu’nda coğrafi işaret olarak tescillidir. Yani bu ad, belli bir yöreye ve o yöreye özgü üretim bilgisine bağlıdır.
Coğrafi işaret tescilinde öne çıkan iki şey vardır: yerellik ve ayırt edici üretim yöntemi. Hartlap’ta ustalar kendilerine has teknikleri usta-çırak ilişkisi içinde öğrenip sürdürür; sapta kullanılan doğal malzemeler de yörenin geleneğinin bir parçasıdır.
Kısa bir tarih: demirhaneden bıçak atölyesine
Kahramanmaraş çevresindeki kazılar ve Hartlap’taki incelemeler, bölgede bıçakçılığın şehrin tarihi kadar eski olduğunu gösteriyor. Hartlap’a bıçakçılığı kazandıran aile ise Çelik ailesidir. Aileden Ali Bey 1820’li yıllarda Osmaniye’nin Haruniye bölgesinden Hartlap’a gelir ve demirciliği köye getirir. Bu dönemde bıçak, demirhanenin yaptığı işlerden yalnızca biridir.
Demirhaneyi Recep ve Ahmet Beyler sürdürür. Onların çocukları ve torunları olan Ökkeş, Mustafa ve Hasan Hüseyin Çelik kardeşler 1940–1945 yıllarında, bugün “Hartlap bıçağı” olarak bilinen bıçakların seri üretimine başlar. Böylece ağırlık demircilikten bıçakçılığa geçer. Kardeşlerin yetiştirdiği çırak ve kalfalar zamanla kendi atölyelerini açar ve bıçakçılık Hartlap’ın en önemli geçim kaynaklarından biri olur.
Ökkeş Çelik’ten sonra işi oğulları İsmail ve Ahmet Çelik devralır. İsmail Çelik’in oğulları Mehmet Ökkeş ve Bahattin Çelik 2011 yılında Hartlap bıçağının tescilini alır ve ürünleri Ökkeş Çelik (ÖK★Ç) markasıyla Maraş’ın dışına taşır. Altı kuşaktır demircilik ve bıçakçılıkla anılan Çelik ailesi bu işi bugün resmi bir işletme olarak sürdürüyor. Hikâyenin devamı Hakkımızda sayfamızda.
Hartlap bıçağını ayıran ne?
Sap malzemesi
Geleneksel Hartlap bıçaklarında sap için manda boynuzu, koç boynuzu, keçi boynuzu ve şimşir ağacı işlenir. Manda boynuzu son yıllarda iyice azaldığı için bulması zorlaşmış; bu da boynuz saplı bıçakları daha değerli hale getirmiştir. Günümüzde günlük ve profesyonel kullanım için fiber ve plastik saplar da yaygın. Plastik sap kolay temizlenir, boynuz ve ahşap sap elde sıcak durur ve her parçanın dokusu birbirinden farklıdır.
Kullanım alanına göre şekil
Hartlap’ta bıçak, yapılacak işe göre şekillenir. Yörede üretilen başlıca türler şunlardır:
- Kasap bıçakları: et doğrama, sıyırma ve yüzme için farklı formlar. Hangisini seçeceğinizi kasap bıçağı seçme rehberimizde anlattık.
- Mutfak ve meyve bıçakları: sebze, meyve ve günlük mutfak işleri için.
- Çakılar ve cep bıçakları: katlanır, cebe sığan Maraş çakıları.
- Satır: kemik kırma ve iri parçalama için ağır bıçak.
- Geleneksel formlar: böbrekli bıçak, söğüt yaprağı, yılandili, Hatay bıçağı ve ustura bıçağı gibi yöreye özgü şekiller.
Hartlap bıçağı alırken nelere bakmalı?
- Kullanım amacı: Et mi doğrayacaksınız, sebze mi hazırlayacaksınız, yanınızda mı taşıyacaksınız? Önce işi belirleyin, sonra şekli seçin.
- Sap: Sık yıkanacak, yoğun kullanılacak bir bıçak için plastik sap pratiktir. Hediye ya da uzun yıllar saklanacak bir bıçak için boynuz veya ahşap sap tercih edilebilir.
- Boy: Bıçaklarımız boy numaralarıyla gelir. Elinizdeki iş büyüdükçe daha büyük boy işinizi kolaylaştırır. Kararsız kalırsanız bize yazın, birlikte seçelim.
- Üretici: Hartlap adı coğrafi işaretle korunur. Bıçağın kimin atölyesinden çıktığını bilmek, aldığınız ürünün arkasında kimin durduğunu da gösterir.
Hartlap bıçaklarını nereden alabilirim?
Ökkeş Çelik Hartlap Bıçakları’nın ürünlerini Kahramanmaraş’taki mağazalarımızdan ya da bu siteden alabilirsiniz. Sitede kartla güvenli ödeme yapılabilir ve 2.500 TL üzeri siparişlerde kargo ücretsizdir. Başlamak için kasap bıçakları, mutfak bıçakları ve Maraş çakıları bölümlerine göz atabilirsiniz. Toplu sipariş ve sorularınız için iletişim sayfamızdan bize ulaşın.
Kaynaklar: Türk Patent ve Marka Kurumu, Hartlap Bıçağı Coğrafi İşaret Tescil Raporu; Kahramanmaraş Ansiklopedisi, “Bıçakçılık” (2018); Hartlap’ta yapılan kişisel görüşmeler (2019).

